TẠ LỖI VỚI TRƯỜNG SƠN

https://youtube.com/watch?v=n-y_R3ehQyw

ĐÁNH THỨC TIỀM LỰC

ĐÁNH THỨC TIỀM LỰC

Nguyễn Duy

Thứ hai ngày 25 tháng 6 năm 2018 4:43 PM

ĐÁNH THỨC TIỀM LỰC
(có đoạn được dùng làm đề thi Văn THPT quốc gia 2018)

Thơ Nguyễn Duy

Hãy thức dậy, đất đai!
cho áo em tôi không còn vá vai
cho phần gạo mỗi nhà không còn thay bằng ngô, khoai, sắn
Xin bắt đầu từ cơm no áo ấm
rồi thì đi xa hơn - đẹp, giàu và sung sướng hơn
Khoáng sản tiềm tàng trong ruột núi non
châu báu vô biên dưới thềm lục địa
rừng đại ngàn bạc vàng là thế
phù sa muôn đời như sữa mẹ
sông giàu đằng sông, bể giàu đằng bể
còn mặt đất hôm nay thì em nghĩ thế nào ?
lòng đất rất giàu, mà mặt đất cứ nghèo sao ?

***
Lúc này ta làm thơ cho nhau
đưa đẩy mà chi những lời ngọt lạt
ta ca hát quá nhiều về tiềm lực
tiềm lực ngủ yên...

***

Tôi lớn lên trên bờ bãi sông Hồng
trong màu mỡ phù sa máu loãng
giặc giã từ con châu chấu con cào cào
mương máng đê điều ngổn ngang chiến hào
trang sử đất ngoằn ngoèo trận mạc
giọt mồ hôi nào có gì to tát
bao nhiêu đời mặn chát các dòng sông
Bao nhiêu thời vỡ đê trắng đất mất đồng
thuyền vỏ trấu mỏng manh ba chìm bảy nổi
khúc dân ca cũng bèo dạt mây trôi
hột gạo nõn nà hao gầy đi vì thiên tai
đói thâm niên
đói truyền đời
điệu múa cổ cũng chậm buồn như đói...

***

Tôi đã qua những chặng đường miền Trung bỏng rát và dai dẳng
một bên Trường-Sơn-cây-xanh
bên còn lại: Trường-Sơn-cát-trắng
đồng bằng hình lá lúa gầy nhẳng
cơn bão chưa qua, hạn hán đổ tới rồi
ngọn cỏ nhọn thành gai mà trốn không khỏi úa
đất nứt nẻ ngỡ da người nứt nẻ
cơn gió Lào rát ruột lắm em ơi
Hạt giống ở đây chết đi sống lại
hạt gạo kết tinh như hạt muối
cây lúa đứng lên cũng đạp đất đội trời

***

Tôi về quê em - châu thổ mới bồi
sông Cửu Long giãn mình ra biển
đất cuồn cuộn sinh sôi và dịch chuyển
cây mắm cây tràm lặn lội mở đường đi
Đất tân sinh ngỡ ngọt ngào trên mặt
lòng còn chát chua nào mặn nào phèn
má sung sức và ba cường tráng thế
man mác âu sầu câu hát ru em
Đã qua đi những huyền thoại cũ mèm
những đồng lúa ma không trồng mà gặt
những ruộng cá không nuôi mà sẵn bắt
những ghểnh cẳng, vuốt râu mà làm chơi ăn thật
miếng ăn nào không nước mắt mồ hôi!
Ruộng bát ngát đó thôi, và gạo đắt đó thôi
đất ghiền phân vô cơ như người ghiền á phiện
con rầy nâu khoét rỗng cả mùa màng
thóc bỏ mục ngoài mưa thiếu xăng dầu vận chuyển
phà Cần Thơ lê lết người ăn xin
cây đàn hát rong não nề câu vọng cổ
quán nhậu lai rai - nơi thừa thiếu trốn tìm

***

Này, đất nước của ba miền cày ruộng
chưa đủ no cho đều khắp ba miền
ta ca hát quá nhiều về tiềm lực
tiềm lực còn ngủ yên...

***

Lúc này tôi làm thơ tặng em
Em có nghĩ tôi là đồ vô dụng?
Vô dụng lấy đi của cuộc sống những gì?
Và trả lại được gì cho cuộc sống?

Em có nghĩ tôi là con chích choè
ăn và gạt mỏ ?
Em có nghĩ tôi là tay chuyên sản xuất hàng giả ?
Em có nghĩ tôi là kẻ thợ chữ đục đẽo nát cả giấy
múa võ bán cao trên trang giấy mong manh ?
tìng nghĩa nhập nhằng với cái hư danh?
tờ giấy chép văn thành tờ giấy bạc?
Em có nghĩ....
mà thôi!
.....
Xin em nhìn kia – những người cuốc đất
(tôi cũng từng chai tay cuốc đất)
cái cuốc theo ta đời này, đời khác
lưỡi cuốc nhỏ nhoi liếm sạch cánh đồng rồi
dướn mình cao
chĩa thẳng cuốc lên trời
bổ xuống đánh phập
đẹp lắm chứ cái tạo hình cuốc đất!
Xin em nhìn kia - người gánh phân, gánh thóc
(tôi cũng từng mòn vai gánh phân, gánh thóc)
kẽo kẹt hai vai một nhịp cầu vồng
đẹp lắm chứ cái tạo hình gồng gánh
Những cái đẹp này....em có chạnh lòng không?
cái đẹp gợi về thuở ngày xưa ngày xửa
nhịp theo tiết tấu chậm buồn
cái đẹp ấy lẽ ra không nên tồn tại nữa!
Em có chạnh lòng chăng
giữa thành phố huy hoàng bạt ngàn quán nhậu
bỗng hiện lù lù chiếc xe hơi chạy than
vệt than rơi toé lửa mặt đường
Em có chạnh lòng chăng
xích lô đạp càng ngày càng nghênh ngang
xích lô máy và xe lam chạy dầu vừa nã đại liên vừa phun khói độc
người đi bộ vừa đi vừa nghĩ về tiềm lực
tiềm lực còn ngủ yên...

***

Tôi trót sinh ra nơi làng quê nghèo
quen cái thói hay nói về gian khổ
dễ chạnh lòng trước những cảnh thương tâm
Làng tôi ngày xưa toàn nhà tranh vách đất
Bãi tha ma không một cái mả xây
Mùa gặt hái rơm nhiều, thóc ít
Lũ trẻ chúng tôi vầy đất tối ngày
Thuở tới trường cũng đầu trần chân đất
chữ viết loằng ngoằng củ sắn, ngọn khoai
thầy giáo giảng rằng nước ta giàu lắm!...
lớp lớp trẻ con cứ thế học thuộc bài...

***

Lúc này
tôi và em không còn là lũ trẻ con nữa
ta biết buồn để biết lạc quan
để nhắn lại sau ta cho lớp lớp trẻ con
(dù sau này dầu mỏ đã phun lên
quặng bôxít cao nguyên đã thành nồi thành soong
thành tàu bay hay tàu vũ trụ
dù sau này có như thế... như thế... đi nữa
chúng ta vẫn cứ nên nhắn lại)
đừng quên đất nước mình nghèo!
Lúc này
tôi và em không còn là lũ trẻ con nữa
tuổi thanh xuân trọn vẹn cuộc chiến tranh
sau lưng ta là kỷ niệm bi tráng
trước mặt ta vẫn con đường gập ghềnh
vẫn trang trọng tấm lòng trung thực
dù có thể lỗi lầm – làm thế nào mà biết trước
dù có sao thì cũng phải chân thành

Xưa mẹ ru ta ngủ yên lành
để lớn khôn ta hát bài đánh thức
có lẽ nào người lớn cứ ru nhau
ru tiềm lực ngủ vùi trong thớ thịt

***

Tiềm lực còn ngủ yên
Trong quả tim mắc bệnh đập cầm chừng
Tiềm lực còn ngủ yên
Trong bộ óc mang khối u tự mãn
Tiềm lực còn ngủ yên
Trong cặp mắt lờ đờ thủy tinh thể
Tiềm lực còn ngủ yên
Trong ống mũi khò khè không nhận biết mùi thơm
Tiềm lực còn ngủ yên
Trong lớp da biếng lười cảm giác

Năng động lên nào
từ mỗi tế bào từ mỗi giác quan
cố nhiên cần lưu ý tính năng động của cái lưỡi

***

Cần lưu ý
Lời nói thật thà có thể bị buộc tội
lời nịnh hót dối lừa có thể được tuyên dương
đạo đức giả có thể thành dịch tả
lòng tốt lơ ngơ có thể lạc đường
Cần lưu ý
có cái miệng làm chức năng cái bẫy
sau nụ cười là lởm chởm răng cưa
có cái môi mỏng rát hơn lá lúa
hôn má bên này bật máu má bên kia
có trận đánh úp nhau bằng chữ nghĩa
khái niệm bắn đi không biết lối thu về
Cần lưu ý
Có lắm sự nhân danh lạ lắm
mượn áo thánh thần che lốt ranh ma
nhân danh thiện tâm làm điều ác đức
rao vị nhân sinh để bán món vị mình
Cần lưu ý
Có lắm nghề lạ lắm
nghề mánh mung cứa cổ bóp hầu nhau
nghề chửi đổng, nghề ngổi lê, nghề vu cáo
nghề ăn cắp lòng tin và chẹt họng đồng bào
có cả nghề siêu nghề, gọi là nghề không làm gì cả
thọc gậy bánh xe cũng một thứ nghề...

Bộ sưu tập những điều ngang trái ấy
Phù chú tà ma ru tiềm lực ngủ mê

***

Tôi muốn được làm tiếng hát của em
tiếng trong sáng của nắng của gió
tiếng chát chúa của máy và búa
tiếng dẻo dai đòn gánh nghiến trên vai
tiếng trần trụi của lưỡi cuốc
lang thang
khắp đất nước
hát bài hát.

Đánh thức tiềm lực
TP Hồ Chí Minh 1980-1982, 
Tuỳ bút Nguyễn Duy. Nguồn: Khoa Văn học. 
_______ 

Tranh sơn mài Bình minh trên nông trang. Tác giả: Nguyễn Đức Nùng.

Đề thi Ngữ văn, kỳ thi THPT quốc gia năm 2018:

Bài thơ ĐÁNH THứC TIỀM LựC

https://youtube.com/watch?v=iD9_CZkyfDA

THƠ LỤC BÁT NGUYỄN HƯNG HẢI

ĐỌC  Ở ĐÂY

ĐỌC CHẬM ĐỂ THẤY 40 ĐIỂM KHÁC BIỆT GIỮA ĐÀN ÔNG VÀ ĐÀN BÀ

ĐỌC CHẬM ĐỂ THẤY 40 ĐIỂM KHÁC BIỆT GIỮA ĐÀN ÔNG VÀ ĐÀN BÀ
1 Đàn ông nói nhiều nhất sau khi say rượu. Phụ nữ nói nhiều nhất sau khi họ lấy chồng.
2. Phụ nữ thường lo lắng cho tương lai cho đến khi cô ấy kiếm được một tấm chồng. Đàn ông không lo về tương lai cho đến khi anh ta lấy vợ.
3. Đàn ông thành đạt là người kiếm được tiền nhiều hơn số vợ anh ta sẽ tiêu. Phụ nữ thành đạt là người kiếm được một ông chồng như thế.
4. Để hạnh phúc bên một người đàn ông, bạn sẽ phải hiểu anh ấy rất nhiều và yêu anh ấy một chút. Để hạnh phúc bên một người phụ nữ đàn ông lại phải yêu cô ấy thật nhiều và đừng có cố tìm cách hiểu cô ấy.
5. Đàn ông đã kết hôn sống thọ hơn đàn ông độc thân, nhưng đàn ông đã kết hôn lại sẵn sàng chết so với trai chưa vợ.
6. Bất kỳ người đàn ông đã kết hôn nào cũng nên quên đi những lỗi lầm của anh ta, bởi chẳng ích gì khi cả hai vợ chồng cùng nhớ về một thứ.
7. Đàn ông lúc tỉnh giấc và trước khi đi ngủ trông chẳng khác gì nhau. Phụ nữ thì xuống sắc hơn rất nhiều sau một đêm say giấc.
8. Phụ nữ lấy chồng và hy vọng anh ấy thay đổi nhưng chẳng suy chuyển được gì. Đàn ông lấy vợ chỉ mong cô ấy vẫn như xưa nhưng cô ấy lại thay đổi.
9. Phụ nữ luôn là người nói lời cuối cùng trong mọi cuộc tranh cãi. Đàn ông nói bất kỳ lời nào sau đó sẽ khơi mào cho trận chiến mới.
10. Có hai thời điểm đàn ông không hiểu đàn bà: trước và… sau hôn nhân.
11. Phụ nữ đi toilet theo “bầy đàn”, nam giới đi riêng lẻ thậm chí bậy bạ mỗi người “xử” một nơi.
12. Phụ nữ trưng diện để đi mua sắm, đi tưới cây, đổ rác, trả lời điện thoại, đọc sách, check mail. Đàn ông chỉ ăn mặc chỉnh tề khi đến đám cưới hay đám ma.
13. Phụ nữ biết mọi thứ về các con của cô ấy: lịch hẹn với bác sĩ nha khoa, bạn thân của con, thức ăn khoái khẩu, giấc mơ, hy vọng, chuyện yêu đương và cả những lo sợ bí ẩn. Đàn ông chỉ lờ mờ nhận ra là có vài đứa nhóc ở chung nhà với mình.
14. Đám phụ nữ khi làm bạn với nhau thường nói những lời có cánh: “Trời ơi mình yêu mấy bồ quá”, và tình bạn đó chỉ kéo dài nhiều lắm thì 2-3 năm. Đàn ông khi tụ tập toàn nói tục, chửi thề, họ gọi nhau với những biệt danh chẳng mấy hay ho nhưng tình bạn thì kéo dài mãi mãi.
15. Đàn bà nói: “Cầu xin trời phật run rủi cho con gặp được người đàn ông đẹp trai, biết quan tâm chăm sóc, lãng mạn, thông minh, hiểu con, yêu con say đắm, người sẽ không bao giờ lừa dối con, luôn tặng con những lời ngợi khen và không bao giờ chỉ trích những điều con đã làm…”. Đàn ông chỉ cầu xin một điều duy nhất thôi: “Ngực bự”.
16. Phụ nữ chọn dầu gội đầu dựa trên các tiêu chí về hiệu quả, thương hiệu, mùi hương, thành phần, màu sắc, chất lượng, thiết kế mẫu mã, chất lượng, mức độ phổ biến, những nhận xét từ người đã dùng… Đàn ông chọn dầu gội đầu chỉ quan tâm một điều duy nhất: có chữ “dầu gội” trên vỏ chai.
17. Đàn ông vào tiệm cắt tóc, trả một ít tiền để biến mái tóc từ tổ quạ thành húi cua. Phụ nữ bước từ tiệm ra sau khi đã trả đến tiền triệu và mái tóc cô ấy trông chẳng khác gì chưa khi cắt.
18. Người phụ nữ thông minh hy vọng lấy được một người đàn ông yêu cô ấy. Người đàn ông ngu xuẩn cho rằng sẽ cưới được một người phụ nữ yêu anh ta.
19. Phụ nữ luôn hy vọng mình trở thành người đàn bà cuối cùng của đàn ông. Đàn ông luôn hy vọng mình là người đàn ông đầu tiên của người phụ nữ.
20. Muốn nhìn kỹ khuôn mặt của người phụ nữ thì phải đợi sau khi họ tẩy trang. Muốn nhìn kỹ khuôn mặt người đàn ông thì phải đợi hai bên chia tay.
21. Đàn ông đi dạo cửa hàng là muốn mua cái mà họ cần. Phụ nữ vào cửa hàng là muốn xem vật gì cần mua hay không.
22. Có những người đàn ông cho rằng hôn nhân là mồ chôn của tình yêu. Có những người phụ nữ lại cho rằng không kết hôn, tình yêu sẽ chết không chốn dung thân.
23. Đàn ông chỉ coi trọng hiện tại của người phụ nữ. Phụ nữ lại coi trọng tương lai của người đàn ông.
25. Trước khi cưới đàn ông đều đeo bám phụ nữ đến nửa đêm mới chịu về. Sau khi cưới phụ nữ luôn phải đợi đến nửa đêm mới thấy chồng mình về.
26. Phụ nữ muốn đàn ông lật bệ ngồi toilet lên trước khi đi tiểu, đàn ông muốn phụ nữ lật bệ ngồi lên sau khi đi tiểu
27. Phụ nữ mất đi tình yêu sẽ cảm thấy vô cùng trống trải. Đàn ông có được tình yêu sẽ cảm thấy mệt mỏi vì vô cùng cực khổ.
28. Nếu phụ nữ coi đàn ông là bạn, điều đó có thể là sự khởi đầu của tình yêu. Nếu đàn ông coi phụ nữ là bạn, điều đó đồng nghĩa anh ta bắt đầu quên đi đối phương là phụ nữ.
29. Phụ nữ yêu một người đàn ông không cần có lý do . Đàn ông yêu một người phụ nữ thì phải nghĩ ra trăm ngàn lý do, để sau này còn trả lời cho câu hỏi "Tại sao anh yêu em?" của phụ nữ.
30. Đàn ông bắt phụ nữ chờ thì không phải là đàn ông tốt. Phụ nữ bắt đàn ông đợi thì không sao nhưng bạn phải coi chừng vì chưa chắc họ kiên nhẫn đợi được lâu.
31. Sau khi đàn ông say rượu sẽ nghĩ đến phụ nữ nhưng không chỉ một người. Phụ nữ sau khi say rượu sẽ nghĩ đến đàn ông nhưng bao giờ cũng chỉ một người, chính là người đàn ông đã bỏ rơi họ.
32. Những chàng trai đang yêu luôn muốn đơn giản hóa mọi việc phức tạp. Những cô gái đang yêu luôn muốn phức tạp hóa mọi việc đơn giản.
33. Đàn ông hy vọng vào tình yêu là bởi vì nhàn rỗi, đến cuối cùng là gặp phải phiền phức. Phụ nữ hy vọng vào tình yêu là bởi vì tò mò, đến cuối cùng là gặp phải thất vọng.
34. Sau khi đàn ông chinh phục được thế giới thì có thể giành được phụ nữ. Sau khi phụ nữ chinh phục được đàn ông thì có thể giành được cả thế giới.
35. Đàn ông nhường cho phụ nữ ra quyết định bởi vì họ biết phụ nữ sẽ không cho họ quyết định. Phụ nữ nhường cho đàn ông quyết định là bởi vì họ muốn biết đàn ông có thể đoán được ý muốn thật sự của họ hay không.
36. Phụ nữ luôn tâm sự về người đàn ông mà họ đang yêu. Đàn ông khi tâm sự với nhau lại luôn bàn về người phụ nữ mà họ không chiếm được.
37. Đối với phụ nữ, một danh từ khác về mỹ phẩm là lòng tin. Đối với đàn ông thì mỹ phẩm lại là cái bẫy.
38. Đàn ông thích nhất là phụ nữ nghe lời. Phụ nữ lại mê người đàn ông không nghe lời cô ấy.
39. Đối với đàn ông tình yêu chỉ là bài nhạc nền trong cuộc đời. Đối với phụ nữ, tình yêu lại là bài nhạc chủ đề trong cuộc đời.
40. Phụ nữ một tối không về nhà. Hôm sau cô ấy nói với chồng là em ngủ lại ở nhà cô bạn. Ông chồng nhấc điện thoại gọi cho 10 cô bạn thân của vợ, chẳng cô nào biết đêm qua vợ anh ta đã đi đâu. Đàn ông một tối không về nhà. Anh ta nói với vợ rằng đã ngủ lại ở nhà anh bạn. Cô vợ điện thoại cho 10 người bạn của chồng. 8 trong số đó xác nhận chồng cô ngủ lại nhà họ tối qua, 2 người còn lại thậm chí còn nói như đinh đóng cột rằng chồng cô vẫn đang ở đó.