Tháng 8/1998 Lưu Quang Vũ và Xuân Quỳnh ra đi cùng con trai của hai người trên 1 chuyến xe định mệnh. Đã 29 năm trôi qua, tưởng nhớ nhà thơ, nhà viết kịch tài ba, xin giới thiệu 3 bài thơ kỷ niệm cuộc tình của Vũ với Tố Uyên ở 3 thời điểm: khi yêu, sau khi cưới - sắp có con và lúc chia tay.
--------------------------
Bản kiểm điểm kỳ lạ của Lưu Quang Vũ
21:31 10/12/2011 - Nhà văn Dương Duy Ngữ
ANTĐ - Tôi thật khiếm khuyết nếu không viết về Lưu Quang Vũ. Từ mùa hè năm 1966, tài thơ của Lưu Quang Vũ đã được phát hiện qua bài thơ “Gửi tới các anh”, Vũ gửi đăng báo Phòng không -Không quân.
Quãng sang thu năm 1968, Lưu Quang Vũ có vở chèo “Mối tình đường băng” được giải nhất trong Hội diễn văn nghệ Quân chủng. Mãi tới lúc ấy, Quân chủng mới “mượn” được Vũ về để sửa chữa nâng cấp vở chèo chuẩn bị cho hội diễn văn nghệ toàn quân. Nhưng đại đội vệ sinh sân đường vẫn sợ mất Vũ, họ không cho Vũ vì sợ phong trào ở đơn vị sẽ xẹp xuống mang theo phiếu quân trang, giấy sinh hoạt Đoàn. Đành chịu vậy! Năm ấy thơ Vũ được bạn đọc đón nhận và đã lọt vào cặp mắt xanh của tác giả Thi nhân Việt Nam - Hoài Thanh. Ông trân trọng giới thiệu thơ Vũ cả một trang báo Văn nghệ do ông làm Tổng biên tập.
Một hôm Vũ đi chơi với người yêu – Tố Uyên – người đóng vai bé Nga trong bộ phim Chim vành khuyên. Quá giờ quy định không thấy Vũ về. Anh em trong Phòng Tuyên huấn lo nháo nhác. Ai cũng sợ nhà thơ va phải xe cộ. Chứ lính chiến là không ai dám bỏ doanh trại qua đêm. Nhưng Vũ chẳng bị tai nạn gì cả, chỉ vì mải đi chơi với người yêu thôi. Do đó Vũ phải làm kiểm điểm. Chừng vài giờ sau, Vũ nộp bản kiểm điểm cho đồng chí Trưởng Phòng Tuyên huấn. Vừa thoáng nhìn thấy chữ Em và dòng đề tặng T.U ông đã tức điên lên. Ông quát:
- Bản kiểm điểm của cậu thế này à ?
Nhưng lúc đó Lưu Quang Vũ đã nhanh chóng ra khỏi phòng rồi. Còn lại một mình, ông tĩnh tâm đọc hết bài thơ và cứ tủm tỉm cười trước một tài năng đã có kiểu nhận lỗi rất đặc biệt này.
Trong một buổi sinh hoạt phòng, ông đã đọc bản kiểm điểm đó cho mọi người nghe. Cái lỗi bỏ đơn vị đi “ngủ” ngoài doanh trại của Lưu Quang Vũ đã được ông xí xóa.
Nhân kỷ niệm 50 năm ngày sinh (1948-1998) và 10 năm ngày mất (1988-1998) của Lưu Quang Vũ, Nhà xuất bản Quân đội nhân dân có ý định xuất bản tập thơ “Gửi tới các anh” của Lưu Quang Vũ. Việc đầu tiên là tôi nhớ tới bản kiểm điểm có một không hai nọ và một số bài thơ khác của Lưu Quang Vũ chưa được ấn hành. Tôi đi hỏi các bạn bè một thuở xem có ai còn nhớ bản kiểm điểm đó không. Tiếc thay ai cũng chỉ nhớ bập bõm được dăm ba câu. Ngay cả cô em gái rượu Lưu Khánh Thơ của Vũ cũng bảo em chỉ nhớ láng máng đôi ba câu thôi. Rồi chẳng biết có phải Lưu Quang Vũ linh thiêng xui khiến không, tôi lại nhớ tới Lương Thế Tuân, một người rất mê thơ Vũ. Bây giờ Lương Thế Tuân là đại tá, Phó Hệ trưởng Hệ Quốc phòng, Học viện Quốc phòng. Thế là tôi tìm số máy điện thoại quân sự rồi lần đến chỗ anh. Rất may Tuân còn nhớ như in. Anh chép “bản kiểm điểm” của Vũ cho tôi sau đó còn bắt tôi đọc đối chiếu với bản trong sổ tay do Lưu Quang Vũ chép tặng Tuân. Nhân đây tôi xin giới thiệu với bạn đọc và bè bạn của Vũ bản kiểm điểm kỳ lạ đó.
1. Em*!
Tặng T.U
Em thay đổi đời anh
Như màu trời đổi thay sắc nước
Như gió bấc, gió nồm đổi mùa nóng, lạnh
Như phù sa đằm thắm tạo đồng bằng
Anh vào trong vòng tay em
Như tàu vào bến cảng.
Biết em là nước mặn của quê hương.
Có gì đâu. Chuyện đơn giản dễ dàng
Mà đến nay anh vẫn chưa hiểu được.
Giữa rối ren, em là trời trong biếc
Ý nghĩ của anh, thành vầng trán của em.
Mỗi ngôi nhà, ngọn gió, mỗi ban đêm,
Mỗi tiếng hát đều vọng từ em tới.
Anh đọc bao sách dày về tình ái,
Bao vần thơ anh viết chót đau buồn.
Cữ nghĩ rằng những thiếu nữ như em
Chỉ có trong những giấc mơ huyễn hoặc,
Trên đời này niềm vui không có thật
Và tình yêu chỉ trong truyện mà thôi…
Anh hay đâu, anh đã lầm rồi,
Em vụt đến trong lòng anh chói lọi,
Với tình yêu là ngọn gió màu xanh,
Người đầu tiên hiểu đôi mắt của anh,
Người duy nhất hiểu điều anh chẳng nói
Hiểu nỗi anh lo, cả những điều tội lỗi
Vẫn bao dung như biển lớn yên lành.
Không có em, anh cũng chẳng là anh.
Cảm ơn bàn tay chỉ sắc màu hạnh phúc.
Em là rễ nối liền anh với đất
Lại là chồi mở búp đón sương mai.
Lạ lùng như giấc mơ, mà chẳng phải giấc mơ.
Em rất thật như là da thịt
Gần gụi lắm, như cơm ăn áo mặc
Lại lung linh như một ánh trăng ngà
Hơi thở êm đềm đôi mắt mở to
Ngày hạnh phúc có nụ cười mỏi mệt.
Là dịu dàng, em cũng là mãnh liệt.
Như thủy triều sóng mạnh vỗ vào đêm.
Ôi đêm nay anh biết nói gì thêm
Em đã là tất cả:
Sao của hoàng hôn,
Mầm thơm của mạ.
Niềm tin cần cho những năm gian khổ
Và tình yêu nuôi sống những con người.
*bài thơ khi yêu-----------------------
==========================
2. Gửi em và con**
Lưu Quang Vũ
Lần đầu tiên nghe con trở đạp
Em quặn lòng nhưng náo nức yêu thương
Tháng thứ tám mang thai, em mệt
Da xanh gầy đôi mắt cũng to hơn.
Từ nay trong em có hai trái tim
Tim của mẹ đập dồn mong đợi
Trái tim con mong manh êm ái
Anh đếm thầm trong mỗi đêm sâu.
Ơi người thương sắp tới ngày làm mẹ
Anh nhìn em như mới gặp lần đầu
Dẫu yêu nhiều chưa hiểu hết em đâu
Trong đáy mắt có gì như ánh lửa.
Em nhẹ bước đi nâng niu gìn giữ
Cắt áo mềm may mũ bé cho con
Anh quên đi bao nỗi lo buồn
Nghe con khoẻ ngày thêm đạp mạnh.
Anh mong đợi ngày cha con gặp mặt
Con thân yêu người bạn nhỏ của cha
Mẹ là cây con là trái là hoa
Trong gian khổ con là mầm xanh biếc.
Buổi ra đời thấy trời cao có ngợp
Con hãy nhìn vào mắt mẹ con ơi
Đời chông gai vẫn mong con ra đời
Bài thơ đẹp cha dành cho buổi ấy.
Mẹ bấm ngón tay mong con lắm đấy
Cha chờ con càng yêu mẹ của con
Thay đổi đời cha sinh nở đời con
Mẹ là bến của mênh mông biển thắm
Mẹ là mái che đời cha mưa nắng
Con là cánh buồm cha gửi đến mai sau.
(1970)
Nguồn: Lưu Quang Vũ, thơ tình, NXB Văn học, 2002
**bài thơ sau khi cưới, sắp có con-----------------------
==========================
3. Từ biệt***
--------------------------
Lưu Quang Vũ » Bầy ong trong đêm sâu (1993)
--------------------------
Thôi nhé, em đi
Như một cánh chim bay mất
Phòng anh chẳng có gì ăn được
Chim bay về những mái nhà vui.
Nghĩa gì đâu kỷ niệm tháng năm dài
Lời thương mến nhớ lại thành chua chát
Lòng ta cạn hay tại đời quá hẹp
Nghĩ cho cùng, nào dám trách chi em.
Những ngày qua không thể dễ nguôi quên
Em lạc đến đời anh tia nắng rọi
Anh thuở ấy lòng thơm trang giấy mới
Mối tình đầu tóc dại tuổi mười lăm.
Anh làm sao quên được những con đường
Lá vàng rơi trên cỏ
Nhớ vai em chập chờn hoa gạo đỏ
Nhớ vầng trăng xẻ nửa lúc xa xôi
Nhớ lời yêu trong những lá thư dài
Sao em muốn anh quên nhanh chóng thế
Anh cũng lạ cho mình xe cát bể
Chắp đời em vào với cánh buồm anh
Anh giặt áo cho em, anh dọn bếp sửa buồng
Lúc em vắng anh thường ngồi tựa cửa
Anh cứ nghĩ thương nhau là tất cả
Nhưng em cười khi anh chẳng thể vui
Hai ta không đi một ngả đường dài
Không chung khổ đau không cùng nhịp thở
Những gì em cần, anh chẳng có
Em không màng những ngọn gió anh trao
Chiếc cốc tan, không thể khác đâu em
Anh nào muốn nói những lời độc ác
Như dao cắt lòng anh như giấy nát
Phố ngoài kia ngột ngạt những toa tàu
Tiếng bán mua tiếng cãi chửi ồn ào
Những nhà cửa nhỏ nhoi những mặt người bụi bẩn
Cuộc sống này chẳng có gì đáng trọng
Khiến người ta không thể tốt cùng nhau
Cánh chim vàng lạc đến đỉnh rừng hoang
Nay trở lại với cỏ mềm quả ngọt
Hãy ra đi sung sướng
"Thật ra mà nói, chẳng có gì để nói"
Giã từ.
1972
Nguồn: Lưu Quang Vũ, thơ tình, NXB Văn học, 2002
***bài thơ khi chia tay-----------------------
--------------------------
Bản kiểm điểm kỳ lạ của Lưu Quang Vũ
21:31 10/12/2011 - Nhà văn Dương Duy Ngữ
ANTĐ - Tôi thật khiếm khuyết nếu không viết về Lưu Quang Vũ. Từ mùa hè năm 1966, tài thơ của Lưu Quang Vũ đã được phát hiện qua bài thơ “Gửi tới các anh”, Vũ gửi đăng báo Phòng không -Không quân.
Quãng sang thu năm 1968, Lưu Quang Vũ có vở chèo “Mối tình đường băng” được giải nhất trong Hội diễn văn nghệ Quân chủng. Mãi tới lúc ấy, Quân chủng mới “mượn” được Vũ về để sửa chữa nâng cấp vở chèo chuẩn bị cho hội diễn văn nghệ toàn quân. Nhưng đại đội vệ sinh sân đường vẫn sợ mất Vũ, họ không cho Vũ vì sợ phong trào ở đơn vị sẽ xẹp xuống mang theo phiếu quân trang, giấy sinh hoạt Đoàn. Đành chịu vậy! Năm ấy thơ Vũ được bạn đọc đón nhận và đã lọt vào cặp mắt xanh của tác giả Thi nhân Việt Nam - Hoài Thanh. Ông trân trọng giới thiệu thơ Vũ cả một trang báo Văn nghệ do ông làm Tổng biên tập.
Một hôm Vũ đi chơi với người yêu – Tố Uyên – người đóng vai bé Nga trong bộ phim Chim vành khuyên. Quá giờ quy định không thấy Vũ về. Anh em trong Phòng Tuyên huấn lo nháo nhác. Ai cũng sợ nhà thơ va phải xe cộ. Chứ lính chiến là không ai dám bỏ doanh trại qua đêm. Nhưng Vũ chẳng bị tai nạn gì cả, chỉ vì mải đi chơi với người yêu thôi. Do đó Vũ phải làm kiểm điểm. Chừng vài giờ sau, Vũ nộp bản kiểm điểm cho đồng chí Trưởng Phòng Tuyên huấn. Vừa thoáng nhìn thấy chữ Em và dòng đề tặng T.U ông đã tức điên lên. Ông quát:
- Bản kiểm điểm của cậu thế này à ?
Nhưng lúc đó Lưu Quang Vũ đã nhanh chóng ra khỏi phòng rồi. Còn lại một mình, ông tĩnh tâm đọc hết bài thơ và cứ tủm tỉm cười trước một tài năng đã có kiểu nhận lỗi rất đặc biệt này.
Trong một buổi sinh hoạt phòng, ông đã đọc bản kiểm điểm đó cho mọi người nghe. Cái lỗi bỏ đơn vị đi “ngủ” ngoài doanh trại của Lưu Quang Vũ đã được ông xí xóa.
Nhân kỷ niệm 50 năm ngày sinh (1948-1998) và 10 năm ngày mất (1988-1998) của Lưu Quang Vũ, Nhà xuất bản Quân đội nhân dân có ý định xuất bản tập thơ “Gửi tới các anh” của Lưu Quang Vũ. Việc đầu tiên là tôi nhớ tới bản kiểm điểm có một không hai nọ và một số bài thơ khác của Lưu Quang Vũ chưa được ấn hành. Tôi đi hỏi các bạn bè một thuở xem có ai còn nhớ bản kiểm điểm đó không. Tiếc thay ai cũng chỉ nhớ bập bõm được dăm ba câu. Ngay cả cô em gái rượu Lưu Khánh Thơ của Vũ cũng bảo em chỉ nhớ láng máng đôi ba câu thôi. Rồi chẳng biết có phải Lưu Quang Vũ linh thiêng xui khiến không, tôi lại nhớ tới Lương Thế Tuân, một người rất mê thơ Vũ. Bây giờ Lương Thế Tuân là đại tá, Phó Hệ trưởng Hệ Quốc phòng, Học viện Quốc phòng. Thế là tôi tìm số máy điện thoại quân sự rồi lần đến chỗ anh. Rất may Tuân còn nhớ như in. Anh chép “bản kiểm điểm” của Vũ cho tôi sau đó còn bắt tôi đọc đối chiếu với bản trong sổ tay do Lưu Quang Vũ chép tặng Tuân. Nhân đây tôi xin giới thiệu với bạn đọc và bè bạn của Vũ bản kiểm điểm kỳ lạ đó.
1. Em*!
Tặng T.U
Em thay đổi đời anh
Như màu trời đổi thay sắc nước
Như gió bấc, gió nồm đổi mùa nóng, lạnh
Như phù sa đằm thắm tạo đồng bằng
Anh vào trong vòng tay em
Như tàu vào bến cảng.
Biết em là nước mặn của quê hương.
Có gì đâu. Chuyện đơn giản dễ dàng
Mà đến nay anh vẫn chưa hiểu được.
Giữa rối ren, em là trời trong biếc
Ý nghĩ của anh, thành vầng trán của em.
Mỗi ngôi nhà, ngọn gió, mỗi ban đêm,
Mỗi tiếng hát đều vọng từ em tới.
Anh đọc bao sách dày về tình ái,
Bao vần thơ anh viết chót đau buồn.
Cữ nghĩ rằng những thiếu nữ như em
Chỉ có trong những giấc mơ huyễn hoặc,
Trên đời này niềm vui không có thật
Và tình yêu chỉ trong truyện mà thôi…
Anh hay đâu, anh đã lầm rồi,
Em vụt đến trong lòng anh chói lọi,
Với tình yêu là ngọn gió màu xanh,
Người đầu tiên hiểu đôi mắt của anh,
Người duy nhất hiểu điều anh chẳng nói
Hiểu nỗi anh lo, cả những điều tội lỗi
Vẫn bao dung như biển lớn yên lành.
Không có em, anh cũng chẳng là anh.
Cảm ơn bàn tay chỉ sắc màu hạnh phúc.
Em là rễ nối liền anh với đất
Lại là chồi mở búp đón sương mai.
Lạ lùng như giấc mơ, mà chẳng phải giấc mơ.
Em rất thật như là da thịt
Gần gụi lắm, như cơm ăn áo mặc
Lại lung linh như một ánh trăng ngà
Hơi thở êm đềm đôi mắt mở to
Ngày hạnh phúc có nụ cười mỏi mệt.
Là dịu dàng, em cũng là mãnh liệt.
Như thủy triều sóng mạnh vỗ vào đêm.
Ôi đêm nay anh biết nói gì thêm
Em đã là tất cả:
Sao của hoàng hôn,
Mầm thơm của mạ.
Niềm tin cần cho những năm gian khổ
Và tình yêu nuôi sống những con người.
*bài thơ khi yêu-----------------------
==========================
2. Gửi em và con**
Lưu Quang Vũ
Lần đầu tiên nghe con trở đạp
Em quặn lòng nhưng náo nức yêu thương
Tháng thứ tám mang thai, em mệt
Da xanh gầy đôi mắt cũng to hơn.
Từ nay trong em có hai trái tim
Tim của mẹ đập dồn mong đợi
Trái tim con mong manh êm ái
Anh đếm thầm trong mỗi đêm sâu.
Ơi người thương sắp tới ngày làm mẹ
Anh nhìn em như mới gặp lần đầu
Dẫu yêu nhiều chưa hiểu hết em đâu
Trong đáy mắt có gì như ánh lửa.
Em nhẹ bước đi nâng niu gìn giữ
Cắt áo mềm may mũ bé cho con
Anh quên đi bao nỗi lo buồn
Nghe con khoẻ ngày thêm đạp mạnh.
Anh mong đợi ngày cha con gặp mặt
Con thân yêu người bạn nhỏ của cha
Mẹ là cây con là trái là hoa
Trong gian khổ con là mầm xanh biếc.
Buổi ra đời thấy trời cao có ngợp
Con hãy nhìn vào mắt mẹ con ơi
Đời chông gai vẫn mong con ra đời
Bài thơ đẹp cha dành cho buổi ấy.
Mẹ bấm ngón tay mong con lắm đấy
Cha chờ con càng yêu mẹ của con
Thay đổi đời cha sinh nở đời con
Mẹ là bến của mênh mông biển thắm
Mẹ là mái che đời cha mưa nắng
Con là cánh buồm cha gửi đến mai sau.
(1970)
Nguồn: Lưu Quang Vũ, thơ tình, NXB Văn học, 2002
**bài thơ sau khi cưới, sắp có con-----------------------
==========================
3. Từ biệt***
--------------------------
Lưu Quang Vũ » Bầy ong trong đêm sâu (1993)
--------------------------
Thôi nhé, em đi
Như một cánh chim bay mất
Phòng anh chẳng có gì ăn được
Chim bay về những mái nhà vui.
Nghĩa gì đâu kỷ niệm tháng năm dài
Lời thương mến nhớ lại thành chua chát
Lòng ta cạn hay tại đời quá hẹp
Nghĩ cho cùng, nào dám trách chi em.
Những ngày qua không thể dễ nguôi quên
Em lạc đến đời anh tia nắng rọi
Anh thuở ấy lòng thơm trang giấy mới
Mối tình đầu tóc dại tuổi mười lăm.
Anh làm sao quên được những con đường
Lá vàng rơi trên cỏ
Nhớ vai em chập chờn hoa gạo đỏ
Nhớ vầng trăng xẻ nửa lúc xa xôi
Nhớ lời yêu trong những lá thư dài
Sao em muốn anh quên nhanh chóng thế
Anh cũng lạ cho mình xe cát bể
Chắp đời em vào với cánh buồm anh
Anh giặt áo cho em, anh dọn bếp sửa buồng
Lúc em vắng anh thường ngồi tựa cửa
Anh cứ nghĩ thương nhau là tất cả
Nhưng em cười khi anh chẳng thể vui
Hai ta không đi một ngả đường dài
Không chung khổ đau không cùng nhịp thở
Những gì em cần, anh chẳng có
Em không màng những ngọn gió anh trao
Chiếc cốc tan, không thể khác đâu em
Anh nào muốn nói những lời độc ác
Như dao cắt lòng anh như giấy nát
Phố ngoài kia ngột ngạt những toa tàu
Tiếng bán mua tiếng cãi chửi ồn ào
Những nhà cửa nhỏ nhoi những mặt người bụi bẩn
Cuộc sống này chẳng có gì đáng trọng
Khiến người ta không thể tốt cùng nhau
Cánh chim vàng lạc đến đỉnh rừng hoang
Nay trở lại với cỏ mềm quả ngọt
Hãy ra đi sung sướng
"Thật ra mà nói, chẳng có gì để nói"
Giã từ.
1972
Nguồn: Lưu Quang Vũ, thơ tình, NXB Văn học, 2002
***bài thơ khi chia tay-----------------------
Không có nhận xét nào:
Đăng nhận xét